Kwasica żwacza. Działania, które pozwolą uniknąć strat w produkcji
Wysoka wydajność krów mlecznych zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy żwacza – jednego z najczęstszych zaburzeń metabolicznych. Choroba wynika głównie z nadmiaru pasz treściwych i niedoboru włókna. Powoduje spadek wydajności, pogorszenie zdrowia racic, zaburzenia rozrodu oraz straty ekonomiczne. Kluczowe znaczenie ma prawidłowe żywienie i profilaktyka.
Współczesny rynek producentów mleka stawia przed hodowcami coraz większe wymagania. Rosnące koszty produkcji, wysokie ceny pasz, energii i pracy sprawiają, że utrzymanie gospodarstwa w granicach opłacalności jest uzależnione od wydajności mlecznej krów. Hodowcy starają się, by wyniki ich stad były jak najwyższe. Nie zdają sobie jednak sprawy z tego, że intensywna produkcja zwiększa ryzyko występowania zaburzeń metabolicznych.
Dążenie do maksymalizacji wydajności wiąże się często z większym udziałem pasz treściwych w dawce pokarmowej. W takim przypadku, jeżeli nie zostanie zachowana odpowiednia równowaga pomiędzy ilością dostarczanej energii a włóknem strukturalnym, może dojść do pojawienia się kwasicy żwacza – jednego z najczęściej występujących rodzajów zaburzeń metabolicznych w stadach wysokowydajnego bydła mlecznego.
Pierwsze sygnały
Początkowo kwasica pojawia się w stadzie w tzw. postaci podklinicznej (SARA), przez co niejednokrotnie zostaje niezauważona przez hodowców. Zwierzę na tym etapie nie wykazuje wyraźnych objawów chorobowych, jednak każdego dnia ponosi straty produkcyjne, które w skali roku mogą przekładać się na znaczne obniżenie opłacalności produkcji mleka.
Żwacz jest miejscem intensywnej fermentacji węglowodanów. Mikroorganizmy rozkładają cukry proste do lotnych kwasów tłuszczowych (LKT), będących źródłem energii dla przeżuwacza. Problem pojawia się wtedy, gdy zwierzę otrzymuje zbyt dużo łatwo fermentujących węglowodanów, przy jednoczesnej niskiej podaży włókna strukturalnego. W takich warunkach tempo produkcji kwasów przewyższa możliwości ich buforowania i wchłaniania. W efekcie dochodzi do obniżenia pH treści żwacza i zaburzenia równowagi mikroflory, co przekłada się na pogorszenie funkcjonowania nie tylko przewodu pokarmowego, ale również całego organizmu.
Specjaliści podkreślają, że kwasica prowadzi do uszkodzenia nabłonka żwacza, co skutkuje zwiększeniem przepuszczalności jego ścian i przedostawaniem się toksyn bakteryjnych do krwioobiegu, wskutek czego dochodzi do powstawania przewlekłego stanu zapalnego w całym organizmie.
SARA rozwija się stopniowo. Zwykle pierwszym sygnałem alarmowym jest zmniejszenie pobrania paszy, które rzutuje w dłuższej perspektywie na obniżenie wydajności mlecznej i spadek zawartości tłuszczu w mleku. Kwasica może objawiać się również mniejszą ilością wydzielanej śliny (stanowiącej naturalny bufor), pojawieniem się luźnego kału zawierającego niestrawione resztki pokarmowe, a także zwiększoną częstotliwością występowania mastitis, kulawizn i ochwatu. Stado obciążone tym schorzeniem generuje mniejsze przychody oraz zmusza hodowcę do ponoszenia dodatkowych wydatków, takich jak np. koszty weterynaryjne.
Odpowiednie żywienie to podstawa
Profilaktyka oparta jest przede wszystkim na prawidłowym żywieniu. Dawka pokarmowa powinna być komponowana w oparciu o indywidualne parametry utrzymywanych zwierząt, dbając przy tym o zachowanie odpowiedniej proporcji pomiędzy paszą treściwą a objętościową. Wprowadzenie do dawki wystarczającej ilości włókna umożliwia stymulację przeżuwania i produkcji śliny, buforującej pH żwacza. W tym przypadku warto także zwrócić uwagę na rozdrobnienie TMR, ponieważ dłuższe cząstki sprawiają, że zwierzę musi dłużej żuć pokarm.
Ważne jest również unikanie wprowadzania gwałtownych zmian w żywieniu. Wysokowydajne krowy mleczne, powinny mieć stopniowo zwiększany udział pasz treściwych po wycieleniu.
Do obowiązków świadomego hodowcy powinna należeć też regularna ocena składu mleka (zwłaszcza zawartości tłuszczu) oraz korzystanie z pomocy doświadczonego doradcy żywieniowego, który w przypadku zauważenia alarmujących sygnałów jest w stanie zareagować i wprowadzić odpowiednie zmiany w dawce, takie jak np. dodanie dodatków stabilizujących środowisko żwacza (tzw. buforów).
Kwasica jest jednym z najczęstszych schorzeń przyczyniających się do zmniejszenia rentowności stad wysokowydajnych krów mlecznych. Właściwie zbilansowana dawka pokarmowa, regularna obserwacja zwierząt oraz współpraca hodowcy z lekarzem weterynarii i doradcą żywieniowym pozwalają skutecznie ograniczyć ryzyko jej wystąpienia.
Inwestycja w profilaktykę jest zdecydowanie tańsza niż leczenie skutków schorzenia.
Tekst: Justyna Kowalska-Rygiel, doradca WODR w powiecie konińskim