Email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Mszyca czeremchowo - jak sama nazwa wskazuje to gatunek dwudomny, który migruje z czeremchy na zboża i trawy. Spotykamy ją na terenie całego kraju. Sprzyjające warunki dla jej rozwoju to ciepłe i umiarkowanie wilgotne lato. Szkodliwe są zarówno osobniki dorosłe jak i larwy. Osobniki dorosłe są długości 1,5 – 2,3 mm, kształtu owalnego, oliwkowozielone z brązowymi płytkami bocznymi, ogonek mają krótszy od syfonów. Z kolei larwy są barwy zielonej. 

W kwietniu na czeremsze z jaj wylęgają się założycielki rodu, z których w drugim pokoleniu rodzą się osobniki uskrzydlone, przelatujące na letnie rośliny żywicielskie w tym na kukurydzę. Dają kilkanaście pokoleń. Od połowy września formy uskrzydlone wracają z powrotem na czeremchę. 

Mszyca ma kłująco-ssący aparat gębowy, nakłuwa tkanki roślin i wysysa soki, w wyniku czego mogą powstawać przebarwienia blaszek liściowych. Rośliny są osłabione zwłaszcza w okresie suszy, są podatne na porażenie przez sprawców chorób m.in. głownię kukurydzy, drobną plamistość liści, fuzariozę kolb. A ponadto mszyce przenoszą choroby wirusowe i wytwarzają spadź, na której rozwijają się grzyby chorobotwórcze. 

Aby stwierdzić obecność mszyc należy prowadzić systematyczny monitoring upraw kukurydzy. Nasilone występowanie owadów przypada pod koniec czerwca lub na początku lipca. Stosując metody agrotechniczne ograniczamy liczebność występujących szkodników na roślinach. Wśród metod tych wyróżniamy:  płodozmian, izolację przestrzenną od roślin zbożowych, traw wieloletnich i czeremchy, zbilansowane nawożenie azotowe, likwidacja chwastów     z plantacji, terminowy zbiór plonu, ochrona owadów pożytecznych.   

Po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości, który wynosi średnio 300 mszyc na roślinie możemy stosować metodę chemiczną – stosujemy środki ochrony roślin nalistne takie jak:
- Arkan 050 CS - 0,1 l/ha,
- Karate Zeon 050 CS – 0,1 l/ha,
- Wojownik 050 CS – 0,1 l/ha.


Starszy doradca Wacław Biadała
Literatura
„ Atlas szkodników roślin rolniczych” – praca zbiorowa pod redakcją Pawła K. Beresia.

W Polsce występuje skrzypionka zbożowa i skrzypionka błękitek. Skrzypionka błękitek jest długości 3,5-4 mm barwy ciemnoniebieskiej z metalicznym połyskiem. Natomiast chrząszcze skrzypionki zbożowej są długości 4-5 mm zielonkawe lub niebieskawe z metalicznym połyskiem. Przedplecze i nogi mają pomarańczowe, głowę i czułki czarne. U obu gatunków na pokrywach skrzydeł widoczne są charakterystyczne rzędy kropek.

Dorosłe owady zimują w glebie, zaroślach lub ściółce. Na wiosnę, gdy temperatura przekracza 10°C w ciągu kolejnych 2-3 dni, chrząszcze wychodzą i przelatują na uprawy roślin żywicielskich. Samice składają jaja na górnej stronie blaszki liściowej zbóż od połowy maja do połowy czerwca. Z jaj wylegają się larwy po upływie 10-14 dni, które żerują na blaszkach liściowych. Zjadają skórkę górną liścia i tkankę miękiszową. Na przełomie czerwca i lipca larwa skrzypionki zbożowej przepoczwarcza się w kokonach w glebie, a skrzypionka błękitek buduje kokon w kątach pochew liści lub na kłosie. Stadium poczwarki trwa około 12 dni. Po przepoczwarczeniu chrząszcze żerują na trawach i samosiewach zbóż. Gdy przyjdzie odpowiednia pora szukają bezpiecznego schronienia na zimę. Mają jedno pokolenie w ciągu roku.

Systematyczny monitoring pozwala na stwierdzenie obecności skrzypionki, która występuje na wszystkich gatunkach zbóż. Chemiczne środki ochrony roślin stosujemy w okresie masowego wylęgu larw, gdy przekroczony zostanie próg ekonomicznej szkodliwości. Wyróżniamy następujące progi ekonomicznej szkodliwości:

  • 1-2 larwy na źdźble pszenicy ozimej, pszenżyta ozimego i żyta;
  • 1 larwa na 2-3 źdźbła jęczmienia ozimego i jarego, pszenicy jarej, pszenżyta jarego i owsa.

Metoda agrotechniczna (płodozmian, izolacja przestrzenna od zasiewów zbóż prowadzonych w monokulturze, zwalczanie chwastów, terminowy zbiór plonu, orka) pozwala na ograniczenie liczebności szkodnika.

Literatura: „Atlas szkodników roślin rolniczych” – praca zbiorowa pod redakcją Pawła K. Beresia.

Chwościk buraka (Cercospora beticola) jest chorobą grzybową, która atakuje liście buraków cukrowych. Powszechnie występuje na obszarze całego kraju powodując ogromne straty w plonie. Patogen rozwija się na liściach i wnika do ich wnętrza za pomocą aparatów szparkowych. Chorobie sprzyja wilgotna i ciepła pogoda. Pierwsze objawy choroby obserwujemy w lipcu. Są to okrągłe plamki o średnicy 1-5 mm. Środek plamki początkowo jest biały, a z czasem robi się jasnoszary. Plamki mają charakterystyczną obwódkę barwy czerwonawo-brązowej. Z czasem zwiększa się liczba plam, które łączą się ze sobą powodując brunatnienie, zasychanie i opadanie liści. Wyrastające młode liście powodują wydłużanie głowy buraka, która jest odrzucana w czasie zbioru. Choroba powoduje znaczne straty w plonie buraków cukrowych. W celu ograniczenia występowania choroby na plantacji buraków cukrowych należy stosować się do zasad prawidłowej agrotechniki:

  • uprawiać buraki nie częściej niż co 4 lata na tym samym polu,
  • starannie przyorywać liście buraków, gdyż patogen zimuje na resztkach liści w glebie,
  • stosować zrównoważone nawożenie NPK,
  • unikać wysiewu buraka na polu sąsiadującym,
  • uprawiać odmiany odporne i tolerancyjne.

W celu zwalczenia choroby należy we właściwym momencie wykonać oprysk chemicznym środkiem ochrony roślin. Pomoże nam w tym systematyczny monitoring uprawy buraków cukrowych. W integrowanej ochronie roślin należy przestrzegać progów ekonomicznej szkodliwości choroby. Próg szkodliwości choroby w zależności od terminu występowania choroby wynosi:

  • do końca lipca 5% roślin z objawami choroby,
  • pierwsza połowa sierpnia 15% roślin z objawami choroby,
  • po połowie sierpnia 45% roślin z objawami choroby.

Do zwalczania chwościka buraków możemy wykorzystać następujące fungicydy: Dedal 497 SC – 0,5-0,6 l/ha, Duett Ultra 497 SC – 0,5-0,6 l/ha, Matador 303 SE – 1,25-1,5 l/ha, Tandem 497 SC – 0,6 l/ha, Tebu 250 EW – 0,8 l/ha, Yamato 303 SE – 1,25-1,5 l/ha.

Literatura: Marek Korbas, Tomasz Czubiński, Joanna Horoszkiewicz-Janka, Ewa Jajor, Jakub Danielewicz „Atlas chorób roślin rolniczych dla praktyków”. Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o., Poznań 2015.

Omacnica prosowianka jest najważniejszym szkodnikiem atakującym uprawy kukurydzy w Polsce.

Osobnik dorosły to motyl. Rozpiętość skrzydeł samca wynosi 20-26 mm, a samicy 25-34 mm. Długość ciała samicy dochodzi do 15 mm i 12 mm u samca. Samice i samce różnią się od siebie ubarwieniem skrzydeł. Przednie skrzydła u samic są bladożółte, mają ciemne brzegi i dwie faliste linie poprzeczne. Tylne skrzydła są jaśniejsze, a przez ich środek przebiega jasna pręga. U samców przednie skrzydła są ciemniejsze od tylnych i mają jasne przepaski.

Szkodnik ten żeruje na kukurydzy, prosie, chmielu, sorgo, papryce, buraku cukrowym i winorośli. Gąsienice omacnicy prosowianki spotykamy także na bylicy, komosie, rdeście i pokrzywach. W ciągu roku mamy jedno pokolenie, natomiast w lata upalne i suche zwłaszcza na południu Polski może wystąpić drugie pokolenie, które nie kończy rozwoju.

Dorosłe gąsienice zimują w resztkach pożniwnych kukurydzy i chwastach grubołodygowych. Stadium szkodliwe stanowią gąsienice brunatnożółte z brązowymi plamkami na każdym segmencie i ciemnym paskiem na grzbiecie. W przedniej części każdego segmentu występują cztery ciemne plamki, a w tylnej – dwie mniejsze. Gąsienice osiągają długość od 19 do 25 mm. Od maja przędą kokony i przepoczwarczają się. W połowie czerwca rozpoczyna się wylot motyli i może trwać do końca sierpnia. Masowy wylot przypada w pierwszej lub na początku drukiej dekady lipca. Loty omacnicy odbywają się od zmroku do północy. Samice składają jaja od drugiej dekady czerwca do końca sierpnia. Jaja są małe, płaskie, barwy białej lub kremowej, ułożone dachówkowato w złoża po 2-80 sztuk, najczęściej na spodniej stronie liścia w pobliżu kolby kukurydzy. Larwy wylęgają się po około 7-15 dniach. Gąsienice uszkadzają wszystkie nadziemne części kukurydzy. Podgryzają kolby u nasady, które obrywają się i opadają na glebę. W łodygach drążą kanały, w wyniku czego kukurydza przewraca się. Zaatakowane rośliny są w większym stopniu porażane przez choroby. W celu stwierdzenia obecności motyli na plantacji należy prowadzić monitoring wykorzystując np. pułapki feromonowe lub pułapki świetlne, a w późniejszym okresie należy prowadzić bezpośrednią obserwację kukurydzy w celu stwierdzenia obecności złóż jaj i gąsienic.

Do zwalczania jaj omacnicy możemy wykorzystać biopreparaty zawierające kruszynka. Kruszynek jest błonkówką, która składa jaja do wnętrza jaj szkodnika pasożytując je. Gąsienice zwalczamy stosując chemiczne środki ochrony roślin w II lub III dekadzie lipca. Próg ekonomicznej szkodliwości wynosi: jeśli w poprzednim roku 15% roślin kukurydzy uprawianej na ziarno było uszkodzone lub 30- 40% roślin uprawianych na kiszonkę było uszkodzone albo stwierdzono podczas monitoringu obecność 6-8 złóż jaj na 100 roślinach.

Do ochrony kukurydzy możemy zastosować chemiczne środki ochrony roślin, tj. Karate Zeon 050 CS w dawce 0,2 l/ha, Proteus 110 OD w dawce 0,5 l/ha, Wojownik 050 CS w dawce 0,2 l/ha.

W zwalczaniu omacnicy prosowianki bardzo ważne jest stosowanie metod agrotechnicznych (płodozmian, izolacja przestrzenna od miejsc zimowania szkodnika, likwidacja chwastów grubołodygowych, optymalne nawożenie azotem, terminowy zbiór plonu, rozdrabnianie resztek pożniwnych, głęboka orka zimowa, wiosenne talerzowanie).

Literatura: „Atlas szkodników roślin rolniczych” – praca zbiorowa pod redakcją Pawła K. Beresia. Hortpress Sp.z o.o., Warszawa 2014.

Mączniak prawdziwy jest jedną z wielu chorób grzybowych, którą spotykamy na uprawach zbożowych. Powszechnie występuje na plantacjach pszenicy i jęczmienia. W pszenicy może powodować straty w plonie dochodzące nawet do 30%. W integrowanej ochronie roślin posługujemy się progami szkodliwości. I tak dla pszenicy próg ten w fazie krzewienia (BBCH 21-29) wynosi 50-70% roślin z pierwszymi objawami porażenia, w fazie strzelania w źdźbło (BBCH 30-39) – 10% roślin z pierwszymi objawami porażenia, a w fazie kłoszenia (BBCH 51-59) – pierwsze objawy porażenia na liściu podflagowym, flagowym lub na kłosie. Sprawcą choroby są grzyby z rodzaju Blumeria graminis  (dawniej Erysiphe graminis). Wśród nich wyróżniamy formy, które występują na konkretnym gatunku żywicielskim:

  • Blumeria graminis f.sp.tritici  występuje na pszenicy,
  • Blumeria graminis f.sp.hordei  występuje na jęczmieniu.

Dana forma grzyba nie rozprzestrzenia się pomiędzy gatunkami zbóż. Rozwijająca się choroba na liściach ogranicza fotosyntezę, wpływa na wzrost transpiracji, a tym samym powoduje obniżenie plonu i jakości ziarna.

Choroba rozwija się na żywych roślinach, objawy widoczne są na zbożach ozimych jesienią w postaci białego lub jasnobrunatnego nalotu. Watowate skupienia grzyba występują na liściach, pochwach liściowych, a później na źdźbłach i plewach. W kwietniu następuje szybki rozwój choroby, poszczególne skupienia grzyba łączą się i opanowują całą powierzchnię liścia. Najsilniej atakowane są najstarsze liście roślin. Z biegiem czasu grzybnia staje się bardziej zbita i ciemniejsza. W czerwcu na grzybni widoczne są czarne lub ciemnobrązowe punkty – są to owocniki grzyba – chasmotecja (dawniej nazywane klejstotecjami). Następuje znaczne ograniczenie procesu fotosyntezy, zwiększa się transpiracja, w wyniku czego liście żółkną i zamierają. Patogen atakuje również kłosy od ich wewnętrznej strony. Ziarno jest złej jakości, ma mniejszą zawartość węglowodanów i nieco więcej białka.

Patogen występuje w stadiach: stadium workowym i konidialnym. W stadium workowym powstają ciemnobrunatne owocniki. Tworzą się w nich zarodniki workowe pod koniec lata lub na początku jesieni. Podczas opadów deszczu pękają dojrzałe owocniki i uwolnione zostają zarodniki workowe. Zakażeniu ulegają trawy, samosiewy zbóż i zboża ozime, na których zimuje patogen. Wiosną grzybnia wytwarza zarodniki konidialne, które porażają liście zbóż. Infekcja odbywa się w temperaturze 5-30°C i wilgotności od 50 do 100%. Sucha i ciepła pogoda (temperatura 10-20°C w dzień, 5-12°C w nocy) oraz minimum 5 godzin nasłonecznienia sprzyja zarodnikowaniu. Utajony okres rozwoju choroby zależy od temperatury powietrza i wynosi około 5 dni, po tym czasie widoczne są pierwsze objawy choroby na roślinie. Pod koniec lata i na początku jesieni grzyb może rozprzestrzeniać się za pomocą askospor. Zarodniki te uwalniane są przez otocznie w tym samym okresie wegetacyjnym. Otocznie – chasmotecja wiosną porażają rośliny.

Jest wiele sposobów, aby zapobiegać występowaniu mączniaka prawdziwego zbóż poprzez wykonywanie następujących zaleceń:

  • podorywki, orki głębokie (powodują całkowity rozkład resztek pożniwnych, na których występuje patogen),
  • siać odmiany odporne na chorobę,
  • siać zaprawiony materiał siewny zaprawami fungicydowymi,
  • przestrzegać właściwego terminu i normy wysiewu,
  • stosować płodozmian,
  • odpowiednie nawożenie azotem (zbyt wysokie sprzyja rozwojowi choroby),
  • stosować izolację przestrzenną zbóż ozimych od zbóż jarych.

Jeśli wystąpi choroba i przekroczone zostaną progi ekonomicznej szkodliwości, należy wykonać zabiegi środkami ochrony roślin. Fungicydy stosujemy w fazie strzelania w źdźbło i na początku kłoszenia. Przy kilkukrotnym stosowaniu fungicydów na danej plantacji należy pamiętać, aby stosować środki ochrony roślin z różnych grup chemicznych i o różnym mechanizmie działania, np. Capalo 337,5 SE dawka 1,4-2 l/ha, Fandango 200 EC dawka 1 l/ha, Tilt Turbo 575 SC dawka 0,8-1 l/ha, Impact 125 SC dawka 1 l/ha. 

Uprawy rzepaku narażone są na liczne ataki szkodników. Wśród nich spotykamy około 30 gatunków, których żerowanie powoduje obniżenie plonu od 10 do 50%. W szczególnych przypadkach może dojść do całkowitego zniszczenia plantacji rzepaku.

Słodyszek rzepakowy jest jednym z najgroźniejszych i najliczniej występującym szkodnikiem na rzepaku wiosną. Osobnik dorosły to chrząszcz o długości 1,5-2,5 mm, podłużnie owalny, czarny z zielonym i niebieskawym, metalicznym połyskiem. Larwa jest żółtawo-biała z ciemnymi plamami na górnej stronie ciała, pokryta jest włoskami, ma długość 3,5-4 mm, czarno-brązową głowę i 3 pary odnóży.

Chrząszcz powszechnie występuje na rzepaku, rzepiku i wielu innych roślinach z rodziny kapustowatych, tj. rzodkwi oleistej, rzepie ścierniskowej, rzodkiewce, gorczycy polnej. Osobniki dorosłe zimują w ściółce na brzegach lasów lub innych zadrzewionych i zakrzewionych terenach. Wylot następuje w marcu lub kwietniu, gdy temperatura gleby wynosi 10°C. Następnie gdy temperatura powietrza przekroczy 15°C słodyszek rzepakowy pojawia się na plantacji rzepaku. Sposób, w jaki wpływa na zmniejszenie plonu rzepaku polega na tym, że chrząszcze przegryzają pąki w celu dostania się do pyłku kwiatowego. Uszkodzone pąki żółkną, usychają i odpadają, a zostają tylko szypułki kwiatowe. Samice do wnętrza pąków składają jaja pojedynczo lub po kilka. Larwy odżywiają się pyłkiem kwiatowym, lecz nie wyrządzają większych szkód. Przepoczwarczenie larw odbywa się w glebie. Pod koniec sierpnia młode chrząszcze wylatują w celu poszukania miejsca do zimowego spoczynku. Słodyszek rzepakowy ma jedno pokolenie w roku.

Uprawa odmian rzepaku wcześnie rozpoczynających wegetację wiosenną pozwala uniknąć masowego ataku słodyszka rzepakowego. Natomiast odmiany późno dojrzewające i rzepak jary w większym stopniu narażone są na straty w plonie wyrządzone przez szkodnika. Gdy rzepak jest w fazie kwitnienia szkodliwość słodyszka maleje. Uszkodzenia rzepaku spowodowane przez słodyszka mogą być mylone z objawami cylindrosporiozy na łuszczynach (krótkie ogonki łuszczyn), ze szkodami spowodowanymi przez późne przymrozki (górna część łuszczyn usycha i karłowacieje) oraz ze szkodami powstałymi w wyniku suszy (przedwczesne opadanie pąków). W integrowanej ochronie roślin należy stosować metody niechemiczne w celu ograniczenia liczebności szkodników. Stosować należy prawidłową agrotechnikę, izolację przestrzenną od innych roślin kapustowatych, siać odmiany wcześnie wznawiające wegetację wiosenną, odmiany wcześnie zakwitające. Gdy metody te nie dają zadowalających efektów, a próg ekonomicznej szkodliwości jest przekroczony, wówczas należy wykonać zabieg chemiczny środkiem ochrony roślin. Należy prowadzić monitoring upraw, wykorzystywać żółte naczynia, które pozwalają nam na określenie liczebności szkodnika. Dla rzepaku w fazie zwartego kwiatostanu próg ekonomicznej szkodliwości wynosi 1-2 chrząszcze na 1 roślinie, w fazie luźnego kwiatostanu – 3 chrząszcze na 1 roślinie. Do ochrony chemicznej rzepaku przed słodyszkiem rzepakowym możemy wybrać jeden z wielu insektycydów, np. Cyperkil Max 500 EC, Decis Mega 50 EW, Mospilan 20 SP, Pyrinex 480 EC, Nurelle D 550 EC, Avaunt 150 EC.